خطايى ، على اكبر
441
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
بايد گفت كه لفظ « سينى » براى آنچه ظروف مختلف را در آن مىنهند به احتمال قوى تلفظ عربى چينى است كه در نگارش ما « ص » به « سين » بدل شده است . در نقشهاى اساطيرى و دينى چين چند عنصر اصلى وجود دارد : اژدها ، ابر ، نيلوفر آبى ، نى ، كوه ، فونيكس ( ققنس ) ، درنا . هرجا كه نقش ابر مىآيد لا محاله نقش كوه هم هست . معمولا كوه را به شكل سه قلهء مخروطى شكل مىنمايانند . اژدهاى زرد ، لاكى ، لاجوردى از نقشهاى بسيار معمولى و دلپذير چينيان است . معبدى نيست كه ازين نقش عارى باشد . نقش اژدها و ابر در نقاشى عصر تيمورى و صفوى ايران ديده مىشود و طبعا بايد متأثر از نقاشى چين باشد . بيگمان توان گفت كه اصطلاح « خطائى » در نقاشى آن عصر ( كه اسلوبى بوده است در قبال « اسليمى » ) ناظر است به آن نوع نقاشى كه از سرچشمههاى چينى مأخوذ شده بود . گفتيم كه يكى از نقوش چينى شكل « درنا » ست ، درنا پرندهاى است دريائى و بلند پاى . اين پرنده مظهر عمر دراز و خوشبختى در زندگى چينى است . مجسمههاى مفرغى و چوبى و سنگى آن در اغلب قصور و معابد چينى وجود دارد . در قصر معروف شهر پكن كه « شهر ممنوع » شهرت دارد در كنار مجسمههاى متعدد درنا مجسمههاى بزرگ سنگ پشت هم ديده مىشود . سنگ پشت يكى ديگر از مظاهر عمر طويل است . نام معبد مهم شهر پكن معبد آسمانى است . اين معبد باشكوه دو شبستان دارد . يكى از آنها به « تالار براى دعاى محصول خوب » شهرت دارد و ديگرى « تالار آسمانى كوچك » . تالار بزرگ ساختهء سال 1420 ميلادى است و به سبب برقزدگى و سوختن در سال 1889 تعمير شده است . از خصائص معمارى معبد ، آن است كه سراسر از چوب است بدون آنكه يك ميخ آهنى در آن به كار رفته باشد . قطعات چوبها در يكديگر نر و ماده شده است و هرجا كه لازم آمده ميخ چوبى ( گووه ) استعمال كردهاند . تمام چوبها منقش است . ستونهاى معبد از چوبهاى تنهء درختان است و يك پاره است و قطر هر ستون يك متر و بيست سانتى متر .